एकीकडे जग युद्धामुळे चिंतेत आहे, तर दुसरीकडे अमेरिका शस्त्रे विकून मोठी कमाई करत आहे, एका नव्या अहवालात खुलासा

मध्य पूर्व आणि युरोपमधील युद्धामुळे संपूर्ण जग चिंतेत आहे. युद्धात सामील असलेले देशच नव्हे, तर जगातील बहुतांश देशांना युद्धाचे घातक परिणाम भोगावे लागत आहेत. आयात-निर्यातीवर परिणाम झाला आहे, महागाईही वाढली आहे, ती वाढतच आहे. विचार करण्यासारखी गोष्ट अशी आहे की, एकीकडे जग युद्धामुळे चिंतेत आहे, तर दुसरीकडे अमेरिका संधीचा फायदा घेण्यात व्यस्त दिसत आहे. गेल्या 4 वर्षांत अमेरिकेने युद्धग्रस्त देशांना बरीच शस्त्रे विकल्याचे एका अहवालातून समोर आले आहे. शस्त्रास्त्रांच्या बाजारपेठेतील अमेरिकेचा दबदबा वाढला असून पूर्वी शस्त्रास्त्रांच्या शर्यतीत असलेले काही देश मागे पडले आहेत. जगात विकल्या जाणाऱ्या 100 पैकी 42 शस्त्रास्त्रे अमेरिकेची असल्याचे सांगितले जात आहे. ‘स्टॉकहोम इंटरनॅशनल’च्या अहवालात हा खुलासा करण्यात आला आहे.

‘स्टॉकहोम इंटरनॅशनल’च्या मते, 2021-25 दरम्यान जगभरात विकल्या गेलेल्या शस्त्रांपैकी 42% ही युनायटेड स्टेट्समधील आहेत. 2016-20 मध्ये ही संख्या 36 टक्के होती. दरम्यान, शस्त्रास्त्र विक्रीचा सर्वाधिक फटका रशियाला बसला आहे. जगातील शस्त्रास्त्र विक्रीत रशियाचा वाटा आता केवळ 6.8% आहे. अमेरिकेपाठोपाठ फ्रान्सनेही शस्त्रविक्रीत आपला दबदबा वाढवला आहे. भारत सर्वाधिक शस्त्रास्त्रे फ्रान्सकडून खरेदी करतो.

अमेरिकेचा विचार केला तर विशेषतः 3 देश अमेरिकेची शस्त्रे खरेदी करत आहेत. 2021-25 मध्ये अमेरिकेने सौदी अरेबियाला सर्वाधिक शस्त्रे विकली. सौदी अरेबियाला गेल्या वर्षी अमेरिकेकडून ४८ एफ-३५ विमाने मिळाली होती. याशिवाय सौदीकडून ‘थाड’ प्रणालीही प्राप्त झाली आहे. गेल्या 4 वर्षात एकट्या सौदी अरेबियाने अमेरिकेकडून 12% शस्त्रे खरेदी केली आहेत. सध्या सौदी अरेबिया मध्य पूर्वेत युद्धाला तोंड देत आहे. युक्रेन रशियाबरोबर युद्धात अडकले आहे, अमेरिकेचा दुसरा सर्वात मोठा शस्त्रास्त्र खरेदीदार आहे. गेल्या 4 वर्षात अमेरिकेने एकूण शस्त्रास्त्रांपैकी 9% युक्रेनला विकली आहे. युक्रेन अमेरिकेकडून क्षेपणास्त्रे आणि चिलखती वाहने खरेदी करत आहे. युक्रेनचे रशियासोबतचे युद्ध 2022 पासून सुरू आहे.

अमेरिकेकडून शस्त्रास्त्रे खरेदी करणारा जपान हा तिसरा देश आहे. जपानचा चीनशी संघर्ष सुरू आहे. त्यामुळे त्याला शस्त्रांची नितांत गरज आहे. गेल्या 4 वर्षांत अमेरिकेने जपानला रडार यंत्रणा आणि क्षेपणास्त्रे विकली आहेत. जपान हा अमेरिकेचा आशियातील सर्वात मोठा मित्र देश आहे. वर नमूद केलेल्या 3 देशांव्यतिरिक्त, अमेरिकेने 2021-25 दरम्यान इतर 96 देशांना शस्त्रे विकली आहेत. स्टॉकहोम इंटरनॅशनलचे वरिष्ठ संशोधक पीटर वेझमन यांच्या मते, वाढत्या बहुध्रुवीय जगातही युनायटेड स्टेट्सने शस्त्रास्त्र पुरवठादार म्हणून आपले वर्चस्व मजबूत केले आहे. यूएस शस्त्र विक्रीकडे परराष्ट्र धोरणाचा एक घटक आणि शस्त्र उद्योग मजबूत करण्याचा एक मार्ग म्हणून पाहते.